Gebelikte meme kanseri tedaviye engel değil: Süreç nasıl yönetiliyor?

Melike Türk | Bilge Doktor

İSTANBUL, TÜRKİYE — Gebelik sırasında meme kanseri tanısı konulması, tedavinin yapılamayacağı veya gebeliğin mutlaka sonlandırılacağı anlamına gelmiyor; tanı ve tedavi süreci anne ile bebeğin durumu birlikte değerlendirilerek planlanabiliyor.

Gebelikle ilişkili meme kanseri yaklaşık her 3.000 gebelikten birinde görülüyor ve en sık 32–38 yaş arasındaki kadınlarda ortaya çıkıyor. Memorial Bahçelievler Hastanesi Meme Merkezi’nden Prof. Dr. Yeliz Emine Ersoy, annelik yaşının ilerlemesiyle bu tabloya daha sık rastlanabileceğine dikkat çekiyor.

Gebelik sırasında, doğumdan sonraki ilk yıl içinde veya emzirme döneminde belirlenen vakalar gebelikle ilişkili meme kanseri kapsamında değerlendiriliyor. Tedavide temel amaç annenin yaşamını korurken fetüsün sağlığını ve mümkün olduğu ölçüde kadının gelecekteki doğurganlığını da gözetmek olarak belirtiliyor.

En önemli sorunlardan biri tanının gecikmesi

Gebelik sırasında memelerde büyüme, hassasiyet, yoğunluk artışı ve ele gelen düzensizlikler yaşanabiliyor. Emzirme döneminde süt üretimiyle birlikte meme dokusunda meydana gelen değişiklikler de muayeneyi ve görüntüleme sonuçlarının değerlendirilmesini zorlaştırabiliyor.

Bu değişiklikler nedeniyle memede ortaya çıkan bir kitlenin gebeliğin doğal bir sonucu veya süt birikimi olarak yorumlanması mümkün. Ancak geçmeyen bir kitlenin bu gerekçeyle aylarca bekletilmesi, olası bir kanser tanısının gecikmesine yol açabiliyor.

Ersoy, gebelikte meme kanseri belirtilerinin gebe olmayan kadınlarda görülen bulgulardan büyük ölçüde farklı olmadığını belirtiyor. En sık karşılaşılan belirti çoğunlukla ağrısız bir meme kitlesi olurken meme başı akıntısı, ciltte çekilme, ödem, meme başında değişiklik veya kalıcı asimetri de değerlendirilmesi gereken bulgular arasında yer alıyor.

Gebelik ve emzirme döneminde karşılaşılan meme sorunlarının büyük bölümünün iyi huylu olduğu biliniyor. Buna rağmen yeni ortaya çıkan ve kaybolmayan bir değişikliğin yalnızca gebeliğe bağlanmaması, klinik muayene için sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor.

Ultrason, mamografi ve biyopsi uygulanabiliyor

Gebelikte şüpheli bir meme bulgusunun değerlendirilmesinde genellikle ilk görüntüleme yöntemi olarak meme ultrasonografisi kullanılıyor. Radyasyon içermeyen ultrason; kitlenin yapısının, çevre dokuların ve koltuk altındaki lenf bezlerinin incelenmesine yardımcı olabiliyor. Gerektiğinde biyopsiye de rehberlik edebiliyor.

Mamografi ise gebelik sırasında rutin tarama amacıyla kullanılmasa da klinik açıdan gerekli görüldüğünde tanısal inceleme için uygulanabiliyor. Kullanılan radyasyon miktarının düşük olması ve ışının meme bölgesine yönlendirilmesi nedeniyle fetüsün maruz kaldığı doz oldukça sınırlı tutulabiliyor. İnceleme kararı, elde edilecek tıbbi yarar ve olası riskler değerlendirilerek veriliyor.

Gebelik sırasında meme dokusunun yoğunlaşması mamografinin duyarlılığını azaltabileceğinden, görüntüleme sonucu tek başına yeterli olmayabiliyor. Şüpheli veya kalıcı bir kitle varsa kesin tanı için doku örneği alınması gerekebiliyor.

Gebelik, gerekli bir meme biyopsisinin yapılmasına engel oluşturmuyor. En sık başvurulan yöntemlerden biri lokal anestezi altında gerçekleştirilen kalın iğne biyopsisi oluyor. Alınan örnek yalnızca kanser tanısının doğrulanmasını değil, tümörün hormon reseptörleri ve HER2 durumu gibi tedavi seçimini etkileyen biyolojik özelliklerinin belirlenmesini de sağlıyor.

Tedavi multidisipliner bir ekip tarafından planlanmalı

Gebelikte meme kanseri tedavisi; tümörün evresi, biyolojik özellikleri, gebelik haftası, annenin genel sağlık durumu ve hastanın tercihleri dikkate alınarak kişiselleştiriliyor. Bu nedenle tedavi kararının tek bir uzmanlık alanıyla sınırlandırılmaması gerekiyor.

Süreçte meme cerrahisi, medikal onkoloji, radyoloji, patoloji, kadın hastalıkları ve doğum ile perinatoloji uzmanlarının birlikte çalışması önem taşıyor. Gerektiğinde radyasyon onkolojisi, genetik danışmanlık, yenidoğan ve psikolojik destek ekipleri de planlamaya katılabiliyor.

Cerrahi tedavi, uygun anestezi ve anne-fetüs izlemi sağlandığında gebeliğin farklı dönemlerinde uygulanabiliyor. Hastaya göre meme koruyucu cerrahi veya meme dokusunun tamamının çıkarıldığı mastektomi değerlendirilebiliyor. Ameliyat seçimi yapılırken tümörün büyüklüğü ve konumu kadar gebelik haftası ile ameliyat sonrasında gerekecek diğer tedavilerin zamanlaması da dikkate alınıyor.

Her hastada tedaviye doğrudan ameliyatla başlanması gerekmeyebiliyor. Tümörün evresi ve biyolojik yapısı, bazı hastalarda önce sistemik tedavi uygulanmasını gerektirebiliyor. Bu noktada gebeliğin hangi döneminde bulunulduğu kritik önem taşıyor.

İlk üç aylık dönemde kemoterapiden kaçınılıyor

Bebeğin organlarının geliştiği ilk üç aylık dönemde kemoterapi uygulanması ciddi riskler taşıyabildiğinden bu dönemde kemoterapiden kaçınılıyor. Gerekli hastalarda belirli kemoterapi protokolleri, gebeliğin ikinci veya üçüncü trimesterinde multidisipliner değerlendirme sonrasında uygulanabiliyor.

Kullanılacak ilaçların seçimi, dozları ve tedavinin zamanlaması hem kanserin kontrol altına alınması hem de fetüsün korunması açısından ayrı ayrı planlanıyor. Bebeğin gelişimi gebelik boyunca kadın hastalıkları ve doğum veya perinatoloji uzmanları tarafından yakından izleniyor.

Kemoterapinin doğuma çok yakın bir tarihte verilmesi, anne ve bebekte kanama, enfeksiyon ve kan hücrelerinde azalma gibi sorunların ortaya çıkma riskini artırabiliyor. Bu nedenle son tedavi kürünün tarihi ile planlanan doğum zamanı arasında uygun bir süre bırakılması hedefleniyor.

Doğumun yalnızca kanser tanısı nedeniyle gereğinden erken gerçekleştirilmesi de rutin bir yaklaşım olarak görülmüyor. Tedavinin gereklilikleri, bebeğin gelişimi ve gebelik haftası birlikte değerlendirilerek mümkün olduğunca güvenli bir doğum takvimi hazırlanıyor.

Bazı tedaviler doğum sonrasına bırakılıyor

Meme kanseri tedavisi cerrahi ve kemoterapiyle sınırlı değil. Tümörün özelliklerine göre radyoterapi, hormon tedavisi, HER2’ye yönelik ilaçlar, diğer hedefe yönelik tedaviler veya immünoterapi seçenekleri de gündeme gelebiliyor.

Bu tedavilerin tamamı gebelikte güvenli kabul edilmiyor. Radyoterapi, hormon tedavileri, HER2’yi hedefleyen ilaçlar ve immünoterapiler genellikle doğum sonrasına erteleniyor. Tedavi planındaki bu değişiklikler hastaya özgü olarak yapılıyor ve doğumdan sonra yarım kalan onkolojik tedavinin nasıl sürdürüleceği önceden belirleniyor.

Emzirme kararı da uygulanacak ilaçlara göre değerlendirilmelidir. Bazı kanser ilaçları anne sütüne geçebileceğinden kemoterapi veya diğer sistemik tedaviler sırasında emzirme güvenli olmayabilir. Hastanın emzirip emziremeyeceğine kullanılan ilaca, dozlara ve tedavi takvimine göre hekim tarafından karar verilmesi gerekiyor.

Gelecekte çocuk sahibi olmayı isteyen hastalarda doğurganlığı koruma seçeneklerinin mümkün olduğunca tedavi başlamadan önce konuşulması öneriliyor. Ancak gebelik sırasında uygulanabilecek yöntemlerin sınırlı olabileceği ve her hastaya uygun olmayabileceği belirtiliyor.

Tanı, gebeliğin mutlaka sonlandırılacağı anlamına gelmiyor

Meme kanseri tanısı tek başına gebeliğin sonlandırılmasını gerektirmiyor. Mevcut bilimsel veriler, gebeliğin sonlandırılmasının kanserin gidişatını veya hastanın yaşam süresini rutin olarak iyileştirdiğini göstermiyor.

Bununla birlikte ileri evre, hızlı ilerleyen veya acil tedavi gerektiren hastalıklarda seçenekler bireysel olarak değerlendiriliyor. Karar verilirken kanserin özellikleri, gebelik haftası, ihtiyaç duyulan tedavinin ne kadar geciktirilebileceği ve hastanın kendi tercihleri birlikte ele alınıyor.

Araştırmaların önemli bir bölümü, hastalık aynı evrede karşılaştırıldığında gebe ve gebe olmayan hastaların tedavi sonuçlarının benzer olabileceğini bildiriyor. Bununla birlikte sonuçlar tüm araştırmalarda ve hasta gruplarında aynı olmadığından her hastanın prognozunun kendi klinik özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekiyor.

Ersoy, kalıcı bir meme kitlesi veya olağan dışı değişiklik fark eden anne adaylarının “gebeliktendir” düşüncesiyle muayeneyi ertelememesi gerektiğini vurguluyor. Gebelikte meme kanseri yönetiminde temel hedefler; annenin yaşamını korumak, bebeği mümkün olan en güvenli biçimde korumak ve koşullar elverdiği ölçüde gelecekteki doğurganlığı gözetmek olarak sıralanıyor.

BilgeDoktor.com