Dünya Sağlık Örgütü uyarıyor: Cilt kanserinde artış hızlanıyor

BİLGE DOKTOR / İSTANBUL

20–40 yaş grubunda melanom artıyor

Dünyada en sık görülen kanserler arasında ilk sırada yer alan cilt kanseri, erken tanı konulmadığında hayati risk yaratıyor. Eskiden daha çok 50 yaş üstünde görülen melanomun, son yıllarda 20–40 yaş aralığında belirgin şekilde arttığını belirten Acıbadem Fulya Hastanesi Dermatoloji Uzmanı Prof. Dr. Emel Güngör, yoğun güneşlenme alışkanlığı, koruyucu kremlerin yanlış/eksik kullanımı ve solaryumun gençleri daha riskli hale getirdiğini vurguluyor. “Tümörü ne kadar erken yakalarsak tedavisi de o kadar kolay olur. Ayda bir kez ayna yardımıyla tüm cildin, benlerin düzenli kontrolü hayati önem taşır.” diyor.

“Önümüzdeki 10 yılda milyonlarca kişi etkilenecek”

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre melanom dışı cilt kanserleri (bazal ve skuamöz hücreli) tüm kanserlerin yaklaşık %40’ını oluşturuyor; melanom ise tüm kanserlerin %1–2’si ile küresel ölçekte 6. sırada. DSÖ, 2022’de 1,5 milyon yeni melanom dışı ve 330 bin yeni melanom olgusunu raporladı; 2030’a dek melanom dışı vakalarda %20–25, melanomda %35–40 artış bekleniyor. Nüfus artışı ve yaşlanma ile önümüzdeki 10 yılda etkilenen kişi sayısının %50’ye varan oranda yükselebileceği öngörülüyor.

Cilt kanserinin 8 önemli sinyali

Prof. Dr. Güngör, şu değişikliklerden herhangi birinde gecikmeden dermatoloji uzmanına başvurulmasını öneriyor:

1. Yeni ve hızla büyüyen ben

2. Var olan benlerde boyut/renk/şekil değişikliği

3. “Diğerlerinden farklı” görünen ben

4. Asimetrik ben

   
   

5. Düzensiz, girintili-çıkıntılı kenarlar

6. Aynı bende iki veya daha fazla renk

7. Kaşıntı, kanama, sulantı

8. Pürüzlü/pul pul yüzey

En önemli risk: UV ışınlarına yoğun maruziyet

En kritik risk faktörü ultraviyole (UV) maruziyeti. Kısa tatillerde yoğun güneşlenme, solaryum cihazları, yaşla biriken UV dozu riski artırıyor. Açık ten, çil, sarı/kızıl saç, renkli göz, ailede cilt kanseri öyküsü, çok sayıda/atipik ben, çocuklukta su toplayan güneş yanıkları, açık havada uzun süre çalışma, bağışıklık baskılanması ve bazı kimyasallara (katran, arsenik) maruz kalma da risk grubunu genişletiyor.

Güneşten korunmak için 5 kritik kural

1. 10.00–15.00 saatlerinde doğrudan güneşten kaçının; cildin kızarmasına izin vermeyin.

2. SPF 30+ güneş koruyucu kullanın; cilt tipine/yaşa göre ürün seçimini hekimle yapın.

3. Dışarı çıkmadan 20 dk önce sürün, 2 saatte bir yenileyin; yüzme/terleme sonrası beklemeden tekrarlayın.

4. Geniş kenarlı şapka, UV filtreli gözlük, uzun kollu ve sık dokunmuş giysi tercih edin; su sporlarında UV korumalı kıyafet kullanın.

5. Solaryumdan kaçının.

Tanıda biyopsi, tedavide ilk basamak cerrahi

Cilt kanserinde tanı biyopsi ile kesinleştirilir; kanserin tipi ve alt tipi belirlenir. Tedavi; hastanın yaşı, tümörün yeri, tipi ve boyutuna göre planlanır. Melanom dışı kanserlerde tümörle birlikte güvenlik sınırı ile çıkarım yapılır; gerekirse ikinci seansta sınır teyit edilir. Melanomda cerrahi sınır melanomun deri içindeki kalınlığına (Breslow) göre belirlenir; kalınlık arttıkça önce lenf bezlerine, sonra uzak organlara yayılma riski yükselir. Evrelemeye göre bekçi lenf nodu biyopsisi ve ileri evrelerde sistemik taramalar uygulanabilir. Cerrahiye uygun olmayan melanom dışı olgularda topikal ilaçlar, kriyoterapi, elektrokoterizasyon veya radyoterapi seçenekleri gündeme gelir.

Gençlere özel uyarı: Erken uyarıları hafife almayın

Prof. Dr. Güngör, özellikle genç erişkinlerin “benim cildim bronzlaşıyor, sorun olmaz” algısına kapılmamasını istiyor: “Melanom gençlerde daha agresif seyredebilir. Hızla büyüyen, renk değiştiren, kanayan lezyonları ertelemeyin; yıllık dermatolojik muayeneyi, özellikle risk grubundaysanız, ihmal etmeyin.”

www.bilgedoktor.com