Zona hastalığında erken tedavi: İlk 72 saat ve dikkat edilmesi gerekenler

Melike Türk | Bilge Doktor

ANKARA, TÜRKİYE — Zona belirtilerinin erken fark edilmesi ve uygun hastalarda antiviral tedaviye özellikle döküntülerin başlamasından sonraki ilk 72 saat içinde başlanması, akut ağrı ile hastalık süresinin azaltılmasına katkı sağlayabiliyor.

Çocukluk döneminde suçiçeğine neden olan varisella zoster virüsünün yıllar sonra yeniden etkinleşmesiyle ortaya çıkan zona, yalnızca cilt yüzeyini değil, sinirleri de etkileyebiliyor. Hastalık özellikle ileri yaştaki ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde daha sık görülse de sağlıklı bireylerde de gelişebiliyor.

Dermatoloji alanında değerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Şule Güngör, zona hastalığında erken tanı konulmasının ve uygun tedaviye zamanında başlanmasının önem taşıdığını belirtiyor. Hastalığın ilk günlerinde görülen ağrı ve yanma gibi belirtiler başka rahatsızlıklarla karıştırılabildiğinden doğru değerlendirme yapılması gerekiyor.

Zona çoğunlukla vücudun tek tarafında gelişen ağrı, yanma ve içi sıvı dolu kabarcıklarla kendini gösteriyor. Bazı hastalarda ağrı, döküntülerin ortaya çıkmasından birkaç gün önce başlayabiliyor. Bu durum özellikle göğüs veya karın bölgesindeki ağrının farklı hastalıklarla karıştırılmasına neden olabiliyor.

Virüs yıllar sonra yeniden etkinleşebiliyor

Zona hastalığının gelişiminde varisella zoster virüsü rol oynuyor. Suçiçeği geçiren kişilerde virüs vücuttan tamamen kaybolmuyor ve sinir dokusundaki duyu ganglionlarında sessiz biçimde kalabiliyor.

Yıllar sonra bağışıklık sisteminin virüsü kontrol altında tutma kapasitesi azaldığında virüs yeniden etkinleşebiliyor. Etkilenen sinirin dağıldığı cilt bölgesinde ağrı ve döküntüler meydana geliyor.

Bu nedenle zona döküntüleri genellikle vücudun tek tarafında ve belirli bir sinir hattını izleyen kuşak benzeri bir görünüm oluşturuyor. Göğüs ve sırt bölgesi sık etkilenen alanlar arasında bulunuyor. Bununla birlikte yüz, boyun ve vücudun diğer bölgelerinde de döküntü gelişebiliyor.

İleri yaş, zona açısından önemli risk faktörlerinden biri olarak değerlendiriliyor. Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların kullanılması, bazı kanser hastalıkları ve bağışıklık yetmezliği durumları da hastalığın ortaya çıkma olasılığını artırabiliyor.

Zona tamamen sağlıklı kişilerde de gelişebildiği için hastalığın yalnızca bağışıklık sistemiyle ilgili sorun yaşayan kişilerde görüldüğünü düşünmek doğru değil. Stres ve yoğun fiziksel yorgunluk bazı hastalarda hastalığın başlangıcıyla ilişkilendirilebilse de tek başına kesin neden olarak kabul edilmiyor.

Hastalığın değerlendirilmesinde kişinin yaşı, genel sağlık durumu ve bağışıklık sistemiyle ilgili özellikleri birlikte ele alınıyor. Temel mekanizmayı ise daha önce vücutta sessiz kalan virüsün yeniden etkinleşmesi oluşturuyor.

İlk belirtiler döküntüden önce başlayabiliyor

Zona çoğu zaman ciltteki kabarcıklar ortaya çıkmadan önce başlayan belirtilerle kendini gösteriyor. Etkilenen bölgede yanma, batma, karıncalanma, hassasiyet veya derin ağrı hissedilebiliyor.

Bazı hastalarda giysilerin cilde hafifçe temas etmesi bile belirgin rahatsızlık oluşturabiliyor. Döküntüden önceki bu başlangıç dönemi birkaç gün devam edebiliyor.

Göğüs bölgesinde ortaya çıkan ağrı kalp veya akciğer hastalıklarını, karın bölgesindeki ağrı ise iç organlarla ilgili farklı rahatsızlıkları düşündürebiliyor. Bununla birlikte göğüs ağrısı gibi ciddi belirtilerin doğrudan zona ile ilişkilendirilmemesi ve öncelikle acil nedenlerin dışlanması gerekiyor.

Ağrının ardından genellikle kızarık bir zemin üzerinde kümelenmiş, içi sıvı dolu küçük kabarcıklar gelişiyor. Döküntüler çoğunlukla vücudun orta hattını geçmeden tek tarafta sınırlı kalıyor.

Kabarcıklar zaman içinde kuruyarak kabuklanıyor ve ciltte iyileşme süreci başlıyor. Bazı hastalarda hafif ateş, baş ağrısı ve genel halsizlik de tabloya eşlik edebiliyor.

Yüzde, özellikle alın veya göz çevresinde ortaya çıkan döküntüler ayrı bir önem taşıyor. Göz tutulumu görmeyi tehdit eden komplikasyonlara neden olabileceği için bu bölgelerdeki belirtilerin gecikmeden göz hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.

Antiviral tedavide ilk 72 saat önem taşıyor

Zona tedavisinin temel amaçlarından biri virüsün çoğalmasını sınırlandırmak, yeni lezyonların gelişimini azaltmak ve akut hastalık dönemini hafifletmek. Antiviral ilaçlar bu amaçla kullanılan temel tedavi seçenekleri arasında bulunuyor.

Antiviral tedaviden en yüksek yararın genellikle döküntülerin başlamasından sonraki ilk 72 saat içerisinde sağlandığı kabul ediliyor. Bu nedenle tek taraflı ağrı ve kabarcıklı döküntü gibi zona belirtileri bulunan kişilerin tıbbi değerlendirmeyi geciktirmemesi önem taşıyor.

İlk 72 saatin geçmiş olması ise tedavinin her durumda gereksiz olduğu anlamına gelmiyor. Yeni lezyonların oluşmaya devam etmesi, hastalığın ağır seyretmesi veya göz gibi riskli bölgelerin etkilenmesi durumunda daha geç dönemde de antiviral tedavi değerlendirilebiliyor.

Tedavide asiklovir, valasiklovir ve famsiklovir gibi antiviral ilaç seçenekleri bulunuyor. Hangi ilacın kullanılacağı; hastanın yaşına, böbrek fonksiyonlarına, eşlik eden hastalıklarına ve klinik durumuna göre belirleniyor.

Bu ilaçların gelişigüzel kullanılması, dozlarının değiştirilmesi veya önerilen tedavi süresinin tamamlanmaması uygun görülmüyor. Tedavi planının hastanın bireysel özelliklerine göre hekim tarafından oluşturulması gerekiyor.

Erken antiviral tedavi, akut ağrı ve döküntü süresinin azaltılmasına katkı sağlayabiliyor. Ancak tedavinin zona sonrasında gelişebilen uzun süreli sinir ağrısını kesin olarak önlediği söylenemiyor. Hastaların tedaviden beklentilerinin bu bilgi doğrultusunda belirlenmesi önem taşıyor.

Zona sonrası sinir ağrısı uzun sürebiliyor

Zona hastalığının önemli komplikasyonlarından biri postherpetik nevralji olarak adlandırılan uzun süreli sinir ağrısı. Bu durumda ciltteki döküntüler iyileşmesine rağmen etkilenen sinir hattındaki ağrı devam edebiliyor.

Ağrı; yanma, batma, elektrik çarpması hissi veya dokunmaya karşı aşırı hassasiyet şeklinde ortaya çıkabiliyor. Bazı hastalarda giysilerin cilde teması bile günlük yaşamı zorlaştırabiliyor.

Postherpetik nevralji riski özellikle ileri yaşlarda artıyor. Akut hastalık dönemindeki ağrının şiddetli olması, döküntülerin yaygınlığı ve bazı eşlik eden sağlık sorunları da risk değerlendirmesinde dikkate alınıyor.

Bununla birlikte her zona hastasında kalıcı sinir ağrısı gelişmiyor. Riskin ve hastalığın seyri kişiden kişiye farklılık gösterebiliyor.

Uzun süre devam eden ağrı; uyku bozukluğuna, hareket etmekten kaçınmaya, kıyafet giymekte zorlanmaya ve sosyal etkinliklerin azalmasına yol açabiliyor. Bu nedenle yalnızca ciltteki döküntülerin iyileşmesine bakılarak devam eden ağrının önemsiz kabul edilmemesi gerekiyor.

Postherpetik nevraljinin tedavisinde sinir kaynaklı ağrıya yönelik ilaçlar ve bazı lokal uygulamalar kullanılabiliyor. Gerekli durumlarda ağrı tedavisi alanındaki uzmanların değerlendirmesi de gündeme gelebiliyor. Tedavi; ağrının şiddeti, hastanın yaşı, ilaç etkileşimleri ve eşlik eden sağlık sorunlarına göre planlanıyor.

Cilt bakımı ve bulaş riskine karşı önlem gerekiyor

Zona döküntülerinin bulunduğu dönemde cilt bakımının dikkatli yapılması, ikincil bakteriyel enfeksiyonların önlenmesi açısından önem taşıyor. Döküntülerin temiz ve kuru tutulması, kabarcıkların koparılmaması ve cildin tahriş edilmemesi öneriliyor.

Hekim önerisi olmadan tahriş edici karışımların veya bilinçsiz uygulamaların kullanılması uygun görülmüyor. Ciltteki kabarcıklara müdahale edilmesi iyileşme sürecini olumsuz etkileyebiliyor.

Zona döküntülerindeki sıvıyla temas, suçiçeğine karşı bağışıklığı bulunmayan kişilerde suçiçeği gelişmesine neden olabiliyor. Bu nedenle kabarcıklar tamamen kabuklanıncaya kadar döküntülerin kapalı tutulması gerekiyor.

Özellikle hamileler, yenidoğanlar ve bağışıklığı baskılanmış duyarlı kişilerle yakın temas sırasında dikkatli olunması önem taşıyor. Hastanın temas önlemlerini döküntüler kabuklanıncaya kadar sürdürmesi gerekiyor.

Şiddetli ağrı, yaygın lezyonlar, bağışıklık yetmezliği veya yüz ve göz çevresinde döküntü bulunması, hızlı tıbbi değerlendirme gerektiren durumlar arasında yer alıyor.

Aşı ve düzenli takip hastalık yükünü azaltabiliyor

Zona aşısı, hastalıktan korunmaya yönelik seçenekler arasında bulunuyor. Rekombinant zona aşısı, uygun yaş ve risk gruplarında zona gelişme olasılığının ve postherpetik nevralji riskinin azaltılmasına katkı sağlayabiliyor.

Aşının gerekli olup olmadığı ve ne zaman uygulanacağı; kişinin yaşına, bağışıklık durumuna ve güncel ulusal önerilere göre değerlendiriliyor. Bu nedenle aşı kararı bireysel sağlık özellikleri dikkate alınarak veriliyor.

Zona tedavisinde erken ilaç başlanması kadar doğru tanı konulması da önem taşıyor. Döküntüden önce başlayan ağrının farklı hastalıkları taklit edebilmesi, klinik değerlendirmeyi gerekli kılıyor.

Özellikle göz çevresindeki belirtiler, yaygın döküntüler, bağışıklık sisteminin baskılanmış olması veya şiddetli ağrı durumunda değerlendirme geciktirilmemeli.

Prof. Dr. Şule Güngör, erken tanı ve uygun tedavi zamanlamasının zona hastalığının yönetimindeki önemine dikkat çekiyor. Zamanında başlanan tedavi, etkili ağrı kontrolü ve gerekli takip sayesinde hastalığın yol açabileceği sorunlar azaltılabiliyor ve iyileşme süreci daha güvenli biçimde yönetilebiliyor.

BilgeDoktor.com