Sigara içmeyenlerde de akciğer kanseri gelişebilir: Riskler ve belirtiler

Melike Türk | Bilge Doktor

İZMİR, TÜRKİYE — Akciğer kanserinin başlıca risk faktörü tütün kullanımı olsa da hastalık, hayatı boyunca hiç sigara içmemiş kişilerde de gelişebiliyor ve belirtiler sigara geçmişinden bağımsız değerlendirilmelidir.

Pasif sigara dumanı, radon gazı, hava kirliliği, asbest ve bazı mesleki maddelere uzun süre maruz kalmak, sigara kullanmayan bireylerde riski artırabilen etkenler arasında bulunuyor. Bazı genetik değişiklikler ile kişisel veya ailesel yatkınlık da hastalığın gelişiminde rol oynayabiliyor.

Batıgöz Sağlık Grubu Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Göğüs Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Sedat Bayrakçı, sigara kullanmamanın riski önemli ölçüde azalttığını, ancak tamamen ortadan kaldırmadığını belirtti.

Bayrakçı, özellikle haftalar boyunca devam eden veya giderek şiddetlenen öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve kanlı balgam gibi belirtilerin kişinin sigara kullanıp kullanmadığına bakılmaksızın araştırılması gerektiğini söyledi.

Sigara kullanmamak riski tamamen ortadan kaldırmıyor

Sigara kullanımı, akciğer kanseriyle ilişkilendirilen en önemli önlenebilir risk faktörüdür. Bununla birlikte hastalığın tamamı tütün kullanımından kaynaklanmıyor.

Hiç sigara içmemiş kişilerde gelişen akciğer kanserlerinin önemli bir bölümünü, küçük hava keseciklerini döşeyen ve mukus üreten hücrelerden kaynaklanan adenokarsinom oluşturuyor. Bu tümör, küçük hücreli dışı akciğer kanserlerinin alt türlerinden biridir.

Akciğer kanseri başlangıç aşamasında belirgin bir şikâyete yol açmayabilir. Belirti ortaya çıktığında ise öksürük, nefes darlığı veya yorgunluk gibi daha yaygın sağlık sorunlarında da görülebilen yakınmalarla karışabilir.

Bu nedenle belirtilerin yalnızca sigara öyküsü üzerinden değerlendirilmesi, sigara kullanmayan bazı hastalarda tanının gecikmesine neden olabilir. Öte yandan her uzun süreli öksürük veya göğüs ağrısı da kanser anlamına gelmez; kesin neden klinik incelemeyle belirlenir.

Pasif içicilik ve mesleki maruziyetler riski artırabilir

Kapalı ortamlarda başkalarının sigara dumanına maruz kalmak, sigara içmeyen kişiler açısından önlenebilir akciğer kanseri risklerinden biridir. Tütün dumanının yalnızca sigara kullanan kişiyi değil, aynı ortamda bulunanları da etkileyebileceği unutulmamalıdır.

Hava kirliliğinin yüksek olduğu bölgelerde uzun süre yaşamak da akciğer kanseri riskindeki artışla ilişkilendiriliyor. Risk, kişinin maruz kaldığı kirleticilerin türüne, yoğunluğuna ve maruziyet süresine göre değişebiliyor.

Bazı çalışma ortamlarında karşılaşılan asbest, arsenik, dizel egzozu, silika ve belirli krom bileşikleri de risk oluşturabiliyor. İnşaat, madencilik, sanayi, tersane ve bazı üretim alanlarında çalışanların iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyması önem taşıyor.

“Pasif sigara dumanı, hava kirliliği ve bazı zararlı maddelere uzun süre maruz kalmak solunum sistemi üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilir. Çalışma ortamında toz, kimyasal madde veya asbestle karşılaşan kişilerin gerekli koruyucu önlemleri alması önemlidir,” diyen Bayrakçı, maruziyetin süresi ve yoğunluğunun birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Radon gazı neden gözden kaçabiliyor?

Radon; toprak, kayaç ve sudaki radyoaktif elementlerin doğal parçalanması sonucunda oluşan renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır. Dış ortamda genellikle seyrelirken binaların içinde birikerek daha yüksek yoğunluklara ulaşabilir.

Gaz; temeldeki çatlaklardan, boru ve kabloların çevresindeki boşluklardan veya zeminle temas eden yapı bölümlerinden içeri girebilir. Bodrumlar ve zemine yakın katlarda yoğunluk daha yüksek olabilse de üst katlarda da radon saptanabilir.

Radonun bulunduğu ortamdaki kişiler bunu koku veya görünüm yoluyla fark edemez. Ortamdaki düzey ancak uygun ölçüm cihazları ve yöntemleriyle belirlenebilir. Bir binadaki radon miktarı, aynı bölgedeki komşu yapılardan farklılık gösterebilir.

Yüksek değer saptanması halinde zemindeki açıklıkların kapatılması, havalandırmanın iyileştirilmesi veya uzmanlar tarafından uygun azaltma sistemlerinin kurulması gerekebilir. Sigara kullanımı ile radon maruziyetinin bir arada bulunması riski daha da yükseltebilir.

Hangi belirtiler değerlendirme gerektiriyor?

Akciğer kanserinde görülebilen belirtiler arasında geçmeyen veya giderek kötüleşen öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı, hırıltılı solunum, kanlı balgam, açıklanamayan kilo kaybı ve sürekli yorgunluk bulunuyor.

Tekrarlayan zatürre veya diğer akciğer enfeksiyonları da bazı hastalarda altta yatan bir sorunun araştırılmasını gerektirebilir. Bununla birlikte bu şikâyetlerin tamamı enfeksiyon, astım, kronik akciğer hastalıkları ve kalp rahatsızlıkları gibi kanser dışı nedenlerden de kaynaklanabilir.

Bayrakçı, sigara içmeyen bir kişide uzun süreli öksürüğün çoğunlukla alerji, enfeksiyon veya farklı solunum yolu hastalıklarıyla ilişkili olabileceğini; ancak şikâyetin devam etmesi ya da başka belirtilerin eklenmesi halinde nedeninin belirlenmesi gerektiğini söyledi.

Özellikle öksürükle kan gelmesi, belirgin nefes darlığı, şiddetli göğüs ağrısı veya hızla kötüleşen genel durum, gecikmeden tıbbi değerlendirme gerektirir.

Tanı ile tarama birbirinden farklı süreçlerdir

Akciğer kanseri şüphesinde değerlendirme; kişinin belirtileri, sigara ve pasif içicilik öyküsü, mesleki maruziyetleri, aile geçmişi ve diğer bireysel risk faktörlerinin incelenmesiyle başlar.

Fizik muayene bulgularına göre akciğer grafisi veya bilgisayarlı tomografi istenebilir. Görüntülemede şüpheli bir oluşum saptanması halinde bronkoskopi, biyopsi veya farklı ileri incelemeler gündeme gelebilir. Kesin kanser tanısı, gerekli durumlarda alınan doku örneğinin patolojik incelemesiyle konulur.

Belirtisi bulunan bir hastaya tanı amacıyla tomografi yapılması, sağlıklı kişilere uygulanan taramayla aynı değildir. Tarama, herhangi bir şikâyeti bulunmayan ancak belirli risk özelliklerine sahip kişilere uygulanır.

Düşük doz bilgisayarlı tomografiyle akciğer kanseri taraması, başta belirli yaş ve yoğun sigara kullanım öyküsüne sahip kişiler olmak üzere tanımlanmış yüksek risk grupları için değerlendirilir. Hiç sigara içmemiş ve şikâyeti olmayan herkesin rutin olarak tomografi çektirmesi genel olarak önerilmez; gereksiz tarama yanlış pozitif sonuçlara, kaygıya, ek radyasyon maruziyetine ve girişimsel işlemlere yol açabilir.

Akciğer sağlığını korumak için neler yapılabilir?

Akciğer kanseri riskini tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa da önlenebilir maruziyetleri azaltmak riski düşürmeye yardımcı olabilir.

Sigara kullanılmaması ve kapalı yaşam alanlarının tütün dumanından arındırılması temel önlemler arasında yer alıyor. Hava kirliliğinin yoğun olduğu dönemlerde resmî hava kalitesi uyarılarının izlenmesi ve risk grubundaki kişilerin dış ortam etkinliklerini buna göre planlaması yararlı olabilir.

Mesleki ortamlarda uygun maske ve solunum koruyucularının kullanılması, havalandırma sistemlerinin denetlenmesi ve çalışanların düzenli iş sağlığı kontrollerine katılması önem taşıyor.

Eski yapılardaki tadilat veya yıkım çalışmalarında asbest içerebilecek malzemeler gelişigüzel sökülmemeli. Şüpheli malzemelerin uygun şekilde incelenmesi ve gerekiyorsa yetkili ekipler tarafından uzaklaştırılması gerekiyor.

Radon riski bulunan yapılarda ise ölçüm yapılması ve yüksek değerlerin uzman yöntemleriyle azaltılması öneriliyor.

Bayrakçı, akciğer sağlığını korumanın yalnızca sigara kullanmamakla sınırlı olmadığını belirterek çevresel ve mesleki risklerin farkında olunması, önlenebilir maruziyetlerin azaltılması ve uzun süren belirtilerin zamanında değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

BilgeDoktor.com